Як MOST яднае прафесіяналаў. Вопыт акушэрства Галандыі для Беларусі

09-05-2019

Урач-гінеколаг з Мінска Кацярына Шылкіна паспрабавала рэальнае пагружэнне ў практыку акушэрства Нідэрландаў — яна з'ездзіла туды на стажыроўку па праграме MOST, якая фінансуецца ЕС.

Некалькі дзён правяла ў бальніцы ўніверсітэта Амстэрдама, а большая частка стажыроўкі праходзіла ў цэнтральнай раённай бальніцы горада Дырксланд на поўдні Нідэрландаў у складзе акушэрскай службы Cura Vita.

Язык да Нідэрландаў давядзе

Аб праекце MOST Кацярына Шылкіна даведалася на сайце Інстытута Гётэ, калі цікавілася курсамі па вывучэнні нямецкай мовы. Англійскую мову доктар ужо ведае. Лічыць, што няведанне англійскай аўтаматычна закрывае прафесіяналам усе дзверы, таму для сябе іх адкрыла:

«Што тычыцца медыцыны, то вынікі самых моцных рандамізіраванных, мультыцэнтравых даследаванняў прадстаўляюцца як раз на англійскай. Калі ў Сярэднявеччы другой мовай урача была латынь, то цяпер, несумненна, англійская. Мой досвед паказвае, што англійская мова не складаная, для выкарыстання ў працы ёй дастаткова прысвяціць адзін год».

Выбірала краіну для паездкі Кацярына доўга, у тым ліку раілася з каардынатарамі праекта:

«Вельмі хацелася выбраць цікавую сучасную стажыроўку. А па дадзеных Euro Health Consumer Index, нідэрландская сістэма аховы здароўя ўжо некалькі гадоў запар лічыцца лепшай у Еўропе. Якасцю медыцынскага абслугоўвання задаволеныя 91% насельніцтва краіны. На ахову здароўя выдзяляецца 10,7% ад ВУП (для параўнання, у Беларусі не больш за 7%, а ВУП меншы ў 16 разоў). Пры гэтым асноўны поспех галандцаў не ў фінансаванні, бо ёсць краіны з яшчэ большым фінансаваннем, але ахова здароўя там функцыянуе па-іншаму і не настолькі эфектыўна».

Калі Кацярына Шылкіна вызначылася з выбарам, запаўненне дакументаў на двухтыднёвую стажыроўку заняло максімум паўтары гадзіны, а чакала адказу яна каля пяці месяцаў — дакументы праходзілі праз разгляд некалькіх спецыялістаў.

«Стажыроўка праходзіла на англійскай, яе ведаю добра, — кажа Кацярына. — Вывучала англійскую мову ў школе і на спецыялізаваных курсах. У Нідэрландах жа яе пачынаюць вывучаць з дзіцячага садка, таму кожны галандзец валодае на годным узроўні англійскай мовай. Паколькі галандская мова падобная на нямецкую, якую я трохі ведаю, часткова разумела і размовы дактароў і акушэрак з пацыенткамі».

Іншыя роды

Кацярына расказвае, што Галандыя ў нечым падалася ёй падобнай на Беларусь:

«Калі выязджала на патранажныя візіты з акушэркамі і праязджала па ваколіцах Дырксланда, у мяне складвалася нейкае дэжавю — прырода падобная на нашу, дарогі таксама нагадваюць нашы. Нават, як і ў нас, ёсць раённыя бальніцы. Аднойчы мяне запрасіла на вячэру выдатная галандская сям'я, і мы размаўлялі на розныя тэмы і разглядалі карту Еўропы. Галандцы здзівіліся, якая Беларусь вялікая краіна. Я, калі шчыра, ніколі аб гэтым не задумвалася. Беларусь большая за Галандыю ў пяць разоў, пры тым, што насельніцтва ў іх 17 млн, а ў нас — 10. Яны цікавіліся Беларуссю, я ім паказвала фатаграфіі, распавядала пра цяжкую гісторыю, пра росквіт ВКЛ, пра жыццё ў складзе Рэчы Паспалітай, а затым у складзе Расіі і СССР. І да нас запрасіла, і пра выдатны бязвізавы рэжым расказала».

Але і адрозненні каласальныя. Напрыклад, у Нідэрландах акушэрская, а не медыцынская мадэль дапамогі жанчынам, распавядае Кацярына:

«Нідэрланды ганарацца сваёй сістэмай, якая эканамічна вельмі выгадная і эфектыўная па паказчыках. І сваю акушэрскую мадэль, якая гістарычна склалася,  яны мяняць не збіраюцца. Ад гэтага і ўсе адрозненні ад нашай сістэмы. Практычна ўся акушэрская праца, за выключэннем складаных сітуацый, ускладзена на плечы добра падрыхтаваных акушэрак».

У Галандыі кожны раён мае сваю акушэрскую каманду. На змене заўсёды ёсць урач, клінічная акушэрка і акушэркі, якія ажыццяўляюць патранаж па раёне на сваім працоўным аўтамабілі. Кожная парадзіха ведае членаў каманды, і ў момант родаў для яе няма стрэсу сустрэчы з незнаёмымі людзьмі.

Ёсць раёны, дзе працуюць незалежныя акушэркі. Яны назіраюць цяжарнасць, прымаюць роды ў жанчыны і вядуць пасляродавы перыяд.

Гэта мадэль так званай бесперапыннай акушэрскай дапамогі, калі адзін і той жа спецыяліст (або каманда спецыялістаў) працуе з жанчынай фактычна ад моманту зачацця да заканчэння пасляродавага перыяду.

Бесперапынная мадэль акушэрскай дапамогі актыўна падтрымліваецца СААЗ, лічыцца, што пры такой форме ўзаемадзеяння жанчыны з медыцынскай сістэмай можна з мінімальнымі выдаткамі атрымаць выдатныя вынікі.

«Цяжарнасць і роды апрыёры не разглядаюцца як паталогія. У цяжарнасць да 12 тыдняў наогул не ўмешваюцца. Акушэркі праводзяць шмат гутарак, даюць парады аб тым, як паводзіць сябе падчас цяжарнасці, падлічваюць тэрміны, робяць УГД. Лячэння падчас цяжарнасці практычна ніколі не праводзіцца, толькі рэкамендацыі па здаровым ладзе жыцця, харчаванні. Абследаванняў мала — толькі самыя важныя, эканамічна абгрунтаваныя», — распавяла Кацярына Шылкіна.

Таксама кожная галандка, калі няма супрацьпаказанняў, мае права і магчымасць нараджаць у хатніх умовах. Аднак, адзначыла лекар, колькасць такіх родаў скарачаецца — цяпер дома нараджае каля 12% галандскіх жанчын.

«У выпадках, калі акушэрка выяўляе не норму, яна тут жа па тэлефоне звязваецца з лекарам і вырашае, што рабіць з такой жанчынай. Часам накіроўваюць у буйную клініку для кансультацыі, а ў асаблівых выпадках — у палату інтэнсіўнай тэрапіі (intensive care) у буйную клініку (у нашым выпадку была Ратэрдамская клініка). Дарэчы, уразіла мяне колькасць такіх палат — да прыкладу, на ўсю амстэрдамскую клініку іх шэсць».

Перадавы вопыт

Зусім нядаўна галандцы вырашылі прадстаўляць сваю сістэму дапамогі ў родах калегам з усяго свету, запрашаючы да сябе спецыялістаў з розных краін. Кацярыне здаецца, што гэтую ідэю ім падкінулі спецыялісты па брэндынгу, якім у Галандыі ўзмоцнена займаюцца, каб заставацца вядомай, але ў той жа час унікальнай краінай.

Кацярына Шылкіна кажа, што калі б не была лекарам і ацэньвала акушэрскую дапамогу па знешніх атрыбутах, сказала б, што ў Нідэрландах у вочы кідаецца даступнасць, адкрытасць, па магчымасці мінімальнае ўмяшанне ў працэс родаў.

Яна таксама адзначыла наяўнасць добрага і якаснага догляду за жанчынай як да, так і пасля родаў, індывідуальны падыход, раннюю выпіску з радзільні, добра развітую патранажную службу, нізкі працэнт кесаравых сячэнняў (каля 16%).

Беларускага лекара здзівіў мінімалізм абследаванняў:

«На пытанне, чаму не прызначаюць просты і танны аналіз мачы, мне адказвалі, што не паказана. І казалі, што нявыгаднасць яго прызначэння на кожным прыёме даказаная. Пацыенты гэта разумеюць і вітаюць. А я адразу ўявіла нашу простую жанчыну, якая сказала б у такім выпадку, што яе не абследуюць, не лечаць і наогул ёю не займаюцца.

Чаму ж яны не баяцца гэта рабіць, а мы ніколі не адправім жанчыну з кабінета, не паглядзеўшы яе базавыя параметры? Я знайшла адказ у больш цесным узаемадзеянні акушэрак і жанчын, якія часта ім тэлефануюць, задаюць шмат пытанняў па сваім самаадчуванні. Акушэркі вельмі добразычліва адказваюць на ўсе, нават самыя арыгінальныя пытанні. Яны рэальна вельмі простыя ў зносінах і заўсёды з добрым настроем.

Яшчэ адзін важны момант, які я для сябе адзначыла, — галандкі здаюцца больш здаровымі, чым нашы жанчыны, вядуць больш актыўны лад жыцця, ездзяць на роварах нават падчас цяжарнасці, вельмі цікавяцца пытаннямі правільнага харчавання».

Што можна выкарыстоўваць у нас?

 

Практычна ўсё, што выкарыстоўваецца ў акушэрстве Галандыі, можа прымяняцца і ў Беларусі, лічыць Кацярына Шылкіна. Бо мы таксама хочам, каб у нас была створана камфортная сістэма для пацыентаў і дактароў, якая ставіць у вяршыню кута павагу годнасці і тых, і іншых.

 

«Можна акрамя асноўнай мадэлі ўкараняць новую, калі ў гэтым ёсць патрэба ў жанчын і кіраўніцтва клінік. Самае важнае — кадры, бо адпрацаваць правільную мадэль вельмі складана. І з людзьмі, якія не разумеюць, можна вярнуцца да таго, з чаго ўсё пачыналі. Можна ствараць розныя пілотныя праекты, а потым ацэньваць іх эфектыўнасць з улікам спецыфікі нашай папуляцыі. Усё-такі жанчыны ў нас менш здаровыя.

 

Напрыклад, у Галандыі на атлусценне пакутуе кожная пятая, а ў нас — кожная чацвёртая. Аднак з ростам эканамічнага дабрабыту сітуацыя па здароўі жанчын у Беларусі будзе змяняцца ў лепшы бок. Таму баяцца не варта, бо нашы суседзі (Расія, Украіна, Прыбалтыка) ужо больш за 20 гадоў займаюцца стварэннем і ўкараненнем розных варыянтаў дапамогі жанчынам».

 

Калі Кацярына вярнулася дадому, доўга не магла прывесці ўсё ўбачанае да агульнага назоўніка:

 

«Там настолькі ўсё па-іншаму, і я кажу не аб матэрыяльным аснашчэнні. Рознымі шляхамі і стылямі Беларусь і Нідэрланды ідуць да высокага ўзроўню паказчыкаў работы акушэрскай службы. Пры гэтым у Галандыі частата кесарава сячэння ніжэй, а задаволенасць жанчын паслугамі акушэрскай службы вышэй.

 

Я пачала думаць, што я магу зрабіць для нашых жанчын, бо многія хацелі б атрымаць такую падтрымку падчас цяжарнасці, як у Нідэрландах. І я вырашыла праводзіць анлайн-кансультацыі, адказваць на пытанні наконт фізіялагічнага працякання цяжарнасці, па грудным гадаванні, па пытаннях бясплоддзя і шмат чым іншым. Пры ўзнікненні медыцынскіх сітуацый адразу ж накіроўваю жанчыну да яе доктару ў горадзе, дзе яна жыве, або запрашаю на прыём да сябе».

 

На сённяшні дзень Шылкіна праводзіць не толькі кансультацыі, але і вось ужо дзевяць гадоў вядзе курсы падрыхтоўкі да родаў і курсы па жаночым здароўі:

 

«Вядома, мой светапогляд фармаваўся на працягу многіх гадоў, я прайшла вельмі шмат розных навучальных праграм і канферэнцый, скончыла аспірантуру, за час якой вывучыла вялікую колькасць замежнай літаратуры. І мае погляды і стаўленне да здароўя жанчыны знайшлі сваё пацверджанне ў галандскіх калег.

 

Такая стажыроўка дала мне ўпэўненасць, што я іду ў правільным кірунку і ўспрымаю ўсё правільна. Галоўная задача маёй дзейнасці — даць неабходную для жанчын інфармацыю, як застацца здаровай і зачаць дзіця. Як падчас цяжарнасці, родаў і кармленні грудзьмі не растраціць сваё здароўе, не зрабіць памылак, якія могуць прывесці да ўскладненняў, у тым ліку сур'ёзных, якія ўплываюць на ўсё далейшае жыццё».

 

Для далейшага развіцця акушэрскай дапамогі, лічыць Кацярына Шылкіна, важна зразумець, чаму нашы жанчыны не заўсёды задаволеныя вопытам цяжарнасці і родаў, бо магчымасці для аказання якаснай дапамогі ёсць:

 

«У Беларусі мы можам зрабіць абсалютна ўсё, паколькі ў нас ёсць вельмі моцная акушэрская школа. Як зрабіць так, каб роды большасці (ва ўсіх не атрымаецца, вядома) жанчын праходзілі максімальна набліжана да фізіялогіі? Вось над гэтай задачай варта папрацаваць і не толькі на этапе радзільні, калі вельмі часта ўжо позна што-небудзь змяніць. Вынікі нашай медыцыны ўражваюць. Іх трэба замацоўваць і якасна паляпшаць».

Author: Elena Spasyuk

Article published by Naviny.be in Russian.