Тры прыклады, як беларуская навука ўдзельнічае ў вырашэнні агульнаеўрапейскіх праблем, прыносячы вынікі сваёй краіне

10-05-2019

«Гарызонт 2020» – фундаваная Еўрасаюзам праграма, накіраваная на развіццё навукі і інавацый. Прадстаўнікі Беларусі атрымалі магчымасць прымаць у ёй удзел і супрацоўнічаць з навукоўцамі і даследчыкамі з іншых краін Еўропы.

«Салідарнасць» распавядае аб некалькіх праектах, якія рэалізуюцца ў нашай краіне. Якую карысць яны прынясуць Беларусі і ЕС?

Новы мікраскоп, які выведзе дыягностыку на больш высокі ўзровень

Навуковая група з Цэнтра квантавай оптыкі і квантавай інфармацыі Інстытута фізікі НАН Беларусі ў чарговы раз пацвердзіла свой высокі навуковы ўзровень, калі стала удзельнікам праекта SUPERTWIN. У ім навукоўцы з некалькіх краін займаюцца стварэннем новага мікраскопа на аснове асаблівых квантавых станаў святла.

SUPERTWIN: The entangled key to super resolution microscopy

SUPERTWIN-мікраскоп дазваляе выкарыстоўваць вельмі нізкія інтэнсіўнасці святла з мэтай недапушчэння пашкоджання ўзораў, перш за ўсё, біялагічных. Акрамя таго, новы мікраскоп дазволіць дамагчыся шматкроць лепшага пашырэння, чым звычайныя аптычныя.

Член-карэспандэнт НАН Беларусі, доктар фізіка-матэматычных навук, намеснік загадчыка Цэнтра квантавай оптыкі і інфарматыкі Дзмітрый Магілёўцаў тлумачыць:

– Новы мікраскоп дазволіць вывесці дыягностыку (напрыклад, у медыцынскіх даследаваннях) на новы ўзровень. Уявіце, што з'явіцца апарат, з якім вы зможаце разгледзець нешта ў дзесяць разоў меншае, чым вы можаце разгледзець зараз, пры тым не пашкоджваючы ўзоры. Можна будзе разглядаць жывыя аб'екты – напрыклад, вірусы альбо часткі клеткі.

Праект SUPERTWIN атрымаў падтрымку ў праграме «Гарызонт 2020», атрымаўшы перамогу пры наймацнейшай канкурэнцыі па сваёй тэматыцы. З больш чым 400 заявак фінансаванне атрымалі ўсяго 11 праектаў.

– Мы атрымалі магчымасць свабодна ўзаемадзейнічаць з заходнімі калегамі, добра аплачваць працу тых, чые веды і ўменні прынцыпова важныя для выканання праекта. Нашы аспіранты і маладыя супрацоўнікі пастаянна ездзяць да партнёраў і на канферэнцыі, нашыя вынікі публікуюцца ў вядучых навуковых часопісах. Напрыклад, у 2017 годзе мы апублікаваліся ў «Nature Communications», – распавядае Дзмітрый Магілёўцаў.

У ліку дзясятка беларускіх вучоных, занятых у праекце SUPERTWIN, працуе малодшы навуковы супрацоўнік Антон Саковіч. Ён называе яшчэ адну прычыну, па якой яму важна ўдзельнічаць у міжнародным праекце.

– Безумоўна, навуковае супрацоўніцтва важна і карысна, прыносіць шмат досведу. У працы над гэтым праектам мяне больш за ўсё ўразіла атмасфера добрай еўрапейскай арганізацыі: усе ведаюць зону сваёй адказнасці. Такой арганізацыі варта павучыцца.

Навукоўцы з Беларусі, Швейцарыі, Італіі, Францыі і Нідэрландаў плануюць скончыць працу над праектам SUPERTWIN ў кастрычніку гэтага года.

Новая web-платформа, якая заахвоціць моладзь да вывучэння тэхнічных навук

Удзел прадстаўнікоў Полацкага дзяржаўнага універсітэта ў праграме «Гарызонт 2020» пачаўся з усведамлення непрыемнай тэндэнцыі.

– Мы заўважылі зніжэнне цікавасці выпускнікоў школ да вывучэння тэхнічных, інжынерных спецыяльнасцяў у вышэйшых навучальных установах. Моладзь лічыць, што гэтыя навукі складаныя для вывучэння, і таму выбірае для сябе іншыя вобласці ў адукацыі, – распавядае начальнік аддзела міжнародных сувязяў Полацкага дзяржаўнага універсітэта Сяргей Пяшкун.

Паколькі тэндэнцыю зніжэння цікавасці моладзі да вывучэння тэхнічных навук можна назваць агульнаеўрапейскай, універсітэты з Іспаніі, Германіі, Беларусі, Грэцыі і Фінляндыі аб'ядналі свае намаганні для яе пераадолення. Так нарадзіўся праект STIMEY («Навука. Тэхналогіі. Інавацыі. Матэматыка. Інжынірынг для моладзі»), які быў падтрыманы праграмай ЕС «Гарызонт 2020».

Мэта праекта – стымуляваць цікавасць вучняў сярэдніх школ да вывучэння дакладных навук для атрымання тэхнічнай адукацыі. Для гэтага ствараецца сацыяльная web-платформа, якая аб'яднае вучняў, іх бацькоў і настаўнікаў. Яна дазволіць зрабіць працэс навучання больш даступным і займальным.

Беларуская каманда адказвае за адзін з галоўных элементаў платформы – навучальныя гульні. Сяргей Пяшкун распавядае, што ІТ-распрацоўшчыкі з Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта створаць як мінімум тры гульні, нацэленыя на развіццё крэатыўнасці вучняў розных узростаў.

Платформа будзе ўтрымліваць і іншыя цікавыя элементы. На рынку ідэй школьнікі змогуць уносіць прапановы па практычнай рэалізацыі простых, але важных задач.

– Задачы могуць быць самымі рознымі. Напрыклад, як у пэўным кутку горада можна ўпрыгожыць вуліцу? Мяркуецца, што лепшыя ідэі будуць увасабляцца ў жыццё, – распавядае Сяргей Пяшкун.

У рамках праекта STIMEY ідзе таксама праца над стварэннем сацыяльнага робата, які будзе ўбудаваны ў платформу і мабільны дадатак. Вучні змогуць мець зносіны з ім з дапамогай голасу, а робат будзе дапамагаць ім у вырашэнні задач ці наадварот ўскладняць іх пасля просьбы.

Супрацоўнікі Полацкага дзяржаўнага універсітэта ўзаемадзейнічаюць з сярэднімі школамі, праводзячы там фокус-групы сярод вучняў і кансультуючы настаўнікаў з нагоды прымянення сучасных методык навучання.

– Вывучэнне фізічных з'яў можна зрабіць для школьнікаў больш цікавым і захапляльным, – лічыць Сяргей Пяшкун.

Чакаецца, што праца над праектам STIMEY скончыцца ў 2020 годзе. Што яго ўдзельнікі чакаюць убачыць на выхадзе?

– Новая сістэма навучання можа быць прадстаўлена ў школах на факультатывах. Яна дапаможа палепшыць узаемадзеянне паміж настаўнікамі і вучнямі. Мы гадуем новае пакаленне студэнтаў, якое будзе арыентавана на вывучэнне тэхнічных спецыяльнасцяў, – у тым ліку, у нашым універсітэце, – кажа Пяшкун.

Паводле яго слоў, беларускія прадпрыемствы ў перспектыве змогуць у большай ступені задавальняць патрэбнасць у кваліфікаваных даследчых і інжынерных кадрах.

Важны момант: нягледзячы на ​​найвышэйшую канкурэнцыю ў праграме «Гарызонт-2020» удзел у ёй па плячы не толькі сталічным навукоўцам, але і даследчыкам з рэгіёнаў.

Даследаванне: дапамога краінам «Усходняга партнёрства» ў стварэнні прасторы дабрабыту і стабільнасці

У гэтым месяцы ў 11 еўрапейскіх гарадах, у тым ліку Мінску, завяршаецца праца над праектам, вынікі якога могуць прыкметна паўплываць на адносіны Беларусі з краінамі Еўрасаюза.

EU-STRAT – міжнародны даследчы праект, які вывучае адносіны паміж Еўрапейскім саюзам і краінамі ўсходне-еўрапейскага суседства. Асноўная мэта EU-STRAT заключаецца ў прадастаўленні аналізу сувязяў паміж ЕС і краінамі Усходняга партнёрства.

Беларускую каманду прадстаўлялі даследчыкі з Школы маладых мэнэджэраў публічнага адміністравання SYMPA і яе даследчага цэнтра BIPART.

Вынікам працы міжнароднага праекта сталі 16 аналітычных дакументаў.

– Рэкамендацыі, якія фармулююцца на аснове гэтых даследаванняў, паўплываюць на тое, якая палітыка будзе праводзіцца Еўрасаюзам у дачыненні да 6 краін «Усходняга партнёрства», у тым ліку і Беларусі, – распавядае дырэктар SYMPA Наталля Рабава.

– Высновы таксама могуць быць цікавыя і нашым дыпламатам і дзяржслужачым, якім трэба разумець логіку аргументацыі еўрапейскіх партнёраў. Звычайны чалавек адчуе ўжо толькі аддаленыя наступствы. У выглядзе, напрыклад, цэны на нейкі імпартны тавар, умоваў атрымання візы або т.п.

Дарэчы, Еўрапейская камісія распрацавала праграму Horizon Europe 2021-2027, каб ЕС заставаўся ў авангардзе глабальных даследаванняў і інавацый.

Руслан Гарбачоў

Артыкул апублікаваны на рускай мове на www.gazetaby.com ("Салідарнасць")